Auta dostawcze to pojazdy, które mają zarabiać na siebie i swojego właściciela, dlatego pełna sprawność ich instalacji elektrycznej jest kluczowa. Prąd w samochodzie nie tylko odpowiada za oświetlenie zewnętrzne niezbędne do jazdy nocą, ale również za wiele innych systemów, bez których dostawczak może odmówić jazdy. Nawet stosowane w nich stare silniki Diesla oparte na mechanicznych pompach wtryskowych najczęściej wymagają zasilania do poprawnej pracy.
Jak zużywają się przekaźniki samochodowe?
Rolą przekaźników jest sterowanie obwodami, w których płyną wysokie prądy (np. światła mijania, ogrzewanie tylnej szyby, świece żarowe), za pomocą obwodów niskoprądowych. Pozwala to sterować odbiornikami o dużej mocy za pomocą niewielkich przycisków na desce rozdzielczej. Usterki elektryki w starym aucie niezmiernie często są związane właśnie z nieprawidłową pracą przekaźników.
Sposoby psucia się przekaźników
- Wypalanie się styków – obwody takie jak zasilanie świateł zewnętrznych czy podgrzewania świec żarowych w silnikach diesla przenoszą prądy rzędu kilkunastu lub kilkudziesięciu amperów, przez co każde załączenie i rozłączenie przekaźnika powoduje powolną degradację powierzchni stykowych, aż przekaźnik w ogóle przestaje działać. Pierwszym objawem jest zwykle nagrzewanie się obudowy przekaźnika i spadek napięcia na odbiorniku, np. słabiej świecące reflektory.
- Sklejanie styków – rzadszy, ale również pojawiający się efekt, polegający na tym, że pod wpływem ogromnej ilości ciepła wydzielanego przy załączaniu (przeskok łuku elektrycznego) styki mogą ulec nadtopieniu i zespoleniu się na stałe – co jest częste w przypadku przekaźnika świec żarowych. Wtedy nawet po wyłączeniu sterowania (wyłączenie świateł w kabinie, wyjęcie kluczyka) prąd nadal zasila te obwody, powodując błyskawiczne rozładowanie się akumulatora na postoju, a w przypadku świec żarowych – także ich przegrzanie i przepalenie.
- Zimne luty – potocznie mówi się tak na pęknięcia połączeń lutowanych na płytce, jednak spowodowane nie zbyt niską temperaturą ich lutowania w fabryce, ale wibracjami, uderzeniami i cyklicznymi zmianami temperatury. Gdy coś takiego zacznie się dziać, przekaźnik może działać niestabilnie, czasami załączać się, a czasami nie, bądź nagle przerywać obwód w czasie jazdy, powodując np. zgaśnięcie świateł lub silnika.
Dlaczego zużyciu ulegają wyłączniki w kabinie?
Wyłączniki i przełączniki podlegają przede wszystkim zużyciu mechanicznemu, jednak w niektórych starszych konstrukcjach może się też zdarzyć zużycie czysto elektryczne.
Awarie mechaniki przełączników
W tym pierwszym przypadku często używane wyłączniki w aucie dostawczym przestają trzymać po wciśnięciu, co zdarza się szczególnie w przypadku manetki kierunkowskazów, która potrafi „wracać” przy najmniejszym ruchu kierownicy. Taka sytuacja jest niezwykle uciążliwa dla kierowcy, ponieważ niejednokrotnie manetkę trzeba fizycznie podtrzymywać ręką podczas skręcania, bo tylko wtedy kierunkowskaz działa. Przyczyną jest zwykle wytarty zatrzask lub pęknięta sprężyna w mechanizmie przełącznika zespolonego, a naprawa polega najczęściej na jego wymianie.
Uszkodzenia elektryczne wyłączników
Starsze auta dostawcze, takie jak Lublin czy GAZ Gazela, posiadają wiele wyłączników i przełączników, które bezpośrednio obsługują prądy robocze (np. włącznik świateł czy ogrzewania tylnej szyby). Nie zastosowano w ich obwodach przekaźników, ponieważ byłoby to niepotrzebne komplikowanie budowy auta. Tutaj może dochodzić do bardzo podobnej sytuacji jak z przekaźnikami, gdzie następuje wypalenie lub sklejenie styków elektrycznych, powodując analogiczne objawy.
Podsumowanie
Instalacja elektryczna w starszych autach dostawczych zazwyczaj była na tyle prosta, że jej samodzielna naprawa nie powinna sprawiać większych problemów. Wystarczy mieć schemat elektryczny dostawczaka, który łatwo znajdziemy dzisiaj w Internecie, a także dostęp do dobrej jakości części zamiennych, które można znaleźć w sklepie Gazparts.pl. W ten sposób nagle gasnące światła albo brak styku w stacyjce odejdą do przeszłości.
FAQ
Jakie narzędzia są pomocne w naprawie elektryki samochodowej?
Tak jak w domu często używamy śrubokręta z neonówką, by sprawdzić, czy w obwodzie jest prąd, tak samo w przypadku instalacji samochodowej warto mieć próbnik napięcia 12 V. Dzięki niemu można błyskawicznie wykryć spalone bezpieczniki, a także znaleźć miejsca, gdzie prąd nagle gubi się w instalacji.
Gdzie najczęściej dochodzi do uszkodzeń przewodów?
Przewody najczęściej ulegają przerwaniu w miejscach dużych wibracji albo częstego zginania. Warto przede wszystkim skupić się na miejscach, gdzie wiązki przechodzą bezpośrednio obok silnika lub stykają się z nim, a także na gumowe harmonijki w drzwiach, którymi przechodzą kable do zasilania zamka centralnego i szyb elektrycznych.
Jak poradzić sobie z zaśniedziałymi stykami?
Zaśniedziałe ze starości lub z powodu wilgoci styki, np. w skrzynkach bezpieczników, najczęściej udaje się przywrócić do życia, stosując tzw. kontakt spray, którym należy po prostu dokładnie spryskać dane miejsce. Jeżeli jednak pojawiła się zaawansowana korozja, konieczne będzie czyszczenie mechaniczne, np. pilnikiem albo papierem ściernym.